Sporda Kullanıma Hazır Enerji Kanakları: Glikoz ve Glikojen

17 Kasım 2009

sporda nerji kaynakları glikoz ve glikojen

Sporcular için enerji mekanizmasını anlamak vücudun işleyişi ile ilgili biraz temel bilgi gerektirir. Bu yazının devamında sağlıklı bireylerde enerji ve şeker metabolizmasını özetleyen bilgiler bulacaksınız.

Uzun süreli enerji desteği gerektiren sporlarda ( özellikle uzun mesafe koşuları-bisiklet turları gibi) vücuttaki acil enerji sağlayan enerji kaynaklarının doluluğu performansı etkiler.

Nişastalı veya şekerli tüm besinleri içine alan karbonhidrat kaynaklarının vücutta kısa süreli kullanıma hazır bekletilmesi ve yakılması diğer tüm vücut sistemleri gibi mükemmel çalışan ince bir ayar üzerinde devam ediyor.

HAZIR ENERJİ KAYNAKLARI TEMEL BİLGİLER

Glikozun enerji üretimi için besinlerden açığa çıkartılması, depolanması ve kullanımı karmaşık ve çok yönlü bir dizi işlem.

Yediğimiz besinler içerisinde bulunan karbonhidratları vücut hidroliz işlemi ile ekstre eder.
Ağızda tükürük salgıları ile parçalanmaya başlayan karbonhidratlar ince bağırsaklarda tamamen glikoz şekerine dönüştürülerek ince bağırsak duvarlarından kana geçişi ile devam eder.

Kanda glikoz üç enerji yolculuğundan birisine yönlenir.

Üç yolculuğun sonunda da glikoz ATP dediğimiz enerji molekülüne dönüşür ve yanarak kalori açığa çıkarır.

Glikozun ince bağırsaklardan geçişinden sonra izlediği ilk ve en direkt yol kan içerisindeki mevcut durumudur.
Kanda glikoz akciğerlerden gelen oksijen ile beraber ATP oluşturmaya en uygun haldedir.

Glikoz için ikinci toplanma noktası iskelet kaslarıdır.

Kas dokusu içerisinde glikoz depo formu glikojene çevrilir. Glikojen vücudun gilikoz moleküllerinden uzun zincirler oluşturarak ortaya çıkardığı daha kompleks bir karbonhidrat türüdür.

Bir kere glikojen kaslarda depolandıktan sonra bir daha kana salınmaz ancak kasın hareketleri için gerekli ilk ve acil enerji molekülü ATP yi üretmek için kullanılır.

Üçüncü ve en önemli şeker depolama işlemi karaciğerde gerçekleşir. Karaciğerin yerine getirdiği birçok metabolik fonksiyonlardan birisi de glikozu glikojen formunda depolamaktır.

Karaciğer enerji ihtiyacı arttığında kana glikojen gönderdiği gibi sağlıklı bireylerde pankreas aracılığı ile öğün aralarında ve egzersiz sırasında kan şekerini düzenleyerek kas ve dokulara düzenli enerji sağlar.

Kas veya karaciğerde glikojen azalması sporcularda performansı olumsuz etkiler.
Sporcularda yüksek glikojen tükenme ve yorulma sürecini geciktirir ve bu nedenle müsabakalar öncesi bir iki gün sporcularda karbonhidrat yüklemeye gidilir.

Kaslardaki ekstra glikojen bir atletin daha hızlı koşacağı anlamına gelmez ancak kasın kan şekeri kullanımına yönelme süresini uzatır.
Glikojen tüketilip kan şekeri kullanımı başladığında spor sırasında hipoglisemi riski artar.

Şekerin uzun vadeli depolanması : yağlanma
Kas ve karaciğer glikojen depolarının tamamen dolu ve harcamanın olmadığı durumlarda bu kez fazla glikoz yağ olarak depolanmaya başlar.

Paylaş

Yorumlar