Yeşil Çay Demleme Rehberi

13 Mayıs 2011

Yeşil çay antioksidan ve termojenik özellikleri olan çok ayrıcalıklı bir “süper besin”.

Yeşil çay içme alışkanlığının Uzakdoğu’dan Batı’ya taşınması gerçek bir ticari başarı ve fonksiyonel beslenmeye önemli bir katkı. Japonya ve Çin’den Avrupa ve Amerika’ya taşınan yeşil çay beraberinde ekstra bilgi ve kendi hazırlama kültürü ile o ülkelere gitmiş olabilir ama bizde biraz eksik yerleşti.

Gerçek yeşil çay -sağlık faydaları ve lezzeti açısından- market raflarında gördüğümüz klorlu çay poşetlerine hapsedilmiş, oksitlenmiş yeşil tozdan çok farklı bir içecek.
Aktarlarda açıkta satılan yeşil çayların da tazeliğinden, iyi üretim aşamalarından geçip geçmediğinden ve menşeinden emin olmak çok güç.

Yerli pazardaki kaliteli yeşil çay eksiğine bir de çayı hazırlarken yaptığımız hatalar eklenince yeşil çay gerçekten tanınmaz oluyor. Ve bu nedenle size yeşil çaya bayıldığını veya hiç sevmediğini söyleyen birisinin gerçek referans üzerinden bir fikir sahibi olup olmadığını anlamak zor.

Yeşil çayın sağlık faydalarından gerçek anlamda yararlanabilmek, gerçek tat ve aromasına ulaşabilmek için üç şey gerekli:

1. Kaliteli yeşil çay
2. Doğru demlik
3.Doğru demleme

KALİTELİ YEŞİL ÇAY

Kitlesel pazarda değil ancak butik ölçekte ülkemizde de kaliteli yeşil çaya ulaşmak mümkün.

Satın alacağınız yeşil çayın tazeliği hava ile ne kadar az temas ettiği ile çok ilişkili. O nedenle yeşil çay hava-ışık geçirmez pakette oksijensiz paketlenmiş olmalı. paket açıldıktan sonra aroma maddelerinin ve sağlık faydalarının devamlılığı için biçilen ömür genellikle en fazla 3 ay. İki üç hafta içerisinde çayın tüketilmesini öneren markalar da var.

Geldiği ülke, bölge ve üretim/hasat tarihi yazmalı. Yeşil çayda son kullanma tarihinden çok hasat tarihi tazelik ve kalitesi için önemli. İlk hasat olarak adlandırılan Şubat-Nisan hasatı en kaliteli olarak biliniyor. Bir de daha ucuz yaz hasatı var.
Geldiği bölge açısından genellikle iki belirgin ülke var; Çin veya Japonya. Bu ülkelerden gelen çaylar genellikle geldiği alt bölgenin ismini taşıyor ve yetiştiği bölge ve iklim yeşil çayın karakterini etkiliyor.

Bu yıl Japonya’daki radyoaktif sızıntı nedeni ile Şubat-Nisan dönemi ilk hasatın Batı’ya ihraç edilip edilemeyeceği belirsiz ve bu nedenle Çin menşeli yeşil çaylar daha tercih edilir olacağa benziyor.

Çin mallarına karşı olan “düşük kalite” imajı yeşil çay için çok geçerli değil. Japon yeşil çayından farklıca karakterde ve farklı bir işleme tekniği sonucu lezzeti farklı ama kimilerince çok tercih edilir ve kaliteli bir yeşil çay. Ben de Çin’de üretilen yeşil çayları bizim damak zevkimize daha yakın buluyorum.

Alacağınız yeşil çay yapraklarının mümkün olduğunca tüm ve kırılmamış olması tazeli açısından önemli. Ayrıca farklı aromalarla karıştırılıp piyasaya sunulanlar, aroması verilmek isteden diğer içeriğin aroma ekstresi yerine kendisini içermeli.
Örneğin portakallı yeşil çay içerisinde iri yeşil yaprakları ve portakalın kuru parçalarını içermeli, sentetik aromasını değil. Kimyasal aroma içermediğinden emin olmak için etiketli ve markalı ürün almak en doğru seçim. Dökme satılan çaylarda etiket okuma şansınız olmayacak.

meyveli yeşil çay

Yeşil çay yaprakları arasında ufak çay saplarının olması kalitenin düşüklüğünü göstermez, bu sadece yeşil çayın kendisinden hafif şekerli bir tadı olacağının işareti. Çay saplarında şeker ve amino asitlerler var.

Kuru yeşil çay yapraklarının açık veya koyu renkte olması da kalitesinden çok işleme tekniği ile ilişkili.

Çay yapraklarının iki üç tanesinin beraberce ufak boncuk şekline getirilip kurutulması ile oluşan mini küreler de kullanımı pratik ve kaliteli yeşil çaylar. Bu küreler sıcak suda kolayca açılıyor.

yeşil çay boncukları

DOĞRU DEMLİK

Kaliteli bir yeşil çayın lezzetini ve sağlık faydalarını açığa çıkaracak temel malzeme doğru seçilmiş bir demlik. Bizim de gerçek bir yeşil çay hazırlarken kaçırdığımız önemli noktalardan birisi bu. Evlerde sıklıkla kullanılan çelik veya aliminyum demliklerin malesef bu değerli çayı hazırlamada yeri yok.

Metal sallama delikli kapsüller veya süzgeçli çay maşalarıda yeşil çayın tüm özelliklerinin açığa çıkmasına engel olan türden malzemeler.

Demlik içerisinde yeşil çay yaprakları daha sebest hareket alanı buldukları için aktif maddelerin suya karışması daha etkin oluyor.

Yeşil çayın gerçek tadı ile tanışmak ve antioksidan maddelerin en iyi şekilde suya karışması sağlamak için bugün kabul gören malzemeler dökme demir, toprak, porselen ve belki son yıllarda popüler olmaya başlayan cam demlikler.

Dökme demir demlikler ısıyı en iyi dağıtan ve koruyan demlikler. Japonya’da yeşil çay hazırlamak için kullanılıyor ve bugün dünyanın her yerinde bulmak mümkün. ( ilgilenenler için Türkiye’de de Bodum’un iyi bir modeli var)

dökme demir yeşil çay demliği

Toprak demliklerin kullanım geleneği ise Çin’den geliyor ve evinizde dökme demir demlik olmasa da toprak bir yeşil çay demliği mutlaka olmalı.
Toprak demliklerin türleri, kullanılan kilin özellikleri, demliklerin şekli, kapakların şekli ve her birinin yeşil çayın tat ve aromasına nasıl etkide bulunduğu konusunda sonsuz bilgi mevcut.

toprak yeşil çay demlikleri

Hem dökme demir, hem de toprak demlikler adeta ömürlük ve kullandıkça içerisinde yaptığınız yeşil çayın tadına katkıları artıyor. Kullanılmışlar bu nedenle daha makbul.

Yeşil çay demliklerinin (demir ve toprak olanlar) sadece yeşil çay demlemek için kullanılması önemli. yeşil çay demliğinizde siyah çay veya diğer bitki çaylarını hazırlamanız da yeşil çayın tadını etkileyecek.

Porselen demlikler yeşil çay demlemek için demir ve toprak demlikler kadar olmasa da fena sonuç vermiyor. Çay içerisindeki taninlere, antioksidanlara ve diğer aroma maddelerine muamelesi çelik ve diğer metallerden daha iyi.

porselen demlik

Cam demlikler moda ve bu sıralar çok yaygın ama çayın lezzetinden çok çay oluşurkenki görselliği izlemek isteyenler için. Yaprakların su içerisinde hareketi etkileyici görünüyor ancak ısıyı koruması ve aroma oluşumundaki katkıları daha kısıtlı.

cam demlik

DOĞRU DEMLEME

Yeşil çay yapraklarının demlenmesinde doğru malzeme kadar suyun kalitesi ve ısısı da önemli.

Belki söylemeye gerek yok ama yeşil çay daima iyi su ile yapılmalı.

Suyun ısısına gelince; mutfaklarımızda bizlerin yaptığı en büyük yeşil çay demleme hatalarından birisi, çayı hazırlarken kaynar su kullanmak.

Yeşil çayın kalitesi artıkça, demlendiği suyun sıcaklığı düşmeli. Bu nedenle ideal yeşil çay demleme ısısı 60-80 derece arasında olmalı.

Mutfak termometreniz yoksa net olarak ölçmek mümkün değil ama genel olarak yeşil çay uzmanlarınca da bilinen kaynama noktasından sonra suyu 2-3 dakika bekletmenin ısıyı 70-80 dereceye, 5 dakika kadar bekletmenin yaklaşık 60 dereceye düşürdüğü.

Çinliler ve Japonlar kaynar suyu çayı servis yapacakları bardaktan bardağa geçirerek soğutuyor, ve aslında böylece çay bardaklarını da önceden ısıtmış oluyorlar.

Yeşil çay yaparken kaynayan su kullanırsanız aroma ve besin öğelerinin çoğunu kaybedip acımsı sek bir fincan yeşil içecek içmiş olursunuz. Acılığa engel olmak için o nedenle kaynar su kullanmaktan kaçının.

Ayrıca sıcak suyu kuru çay yapraklarının üzerine dökmek yerine önceden sıcak su koydoğunuz demliğinize en son çayı eklemelisiniz.

SÜRE

Doğru yeşil çay demlerken demleme süresi yeşil çayda en fazla 2-3 dakika olmalı. Bu süreyi uzatırsanız çayınız olmaması gerektiği kadar acı olacak.

Yeşil çaydaki kafeini almak istemiyorsanız, bu kafeini kısmen uzaklaştırmak için çayı demledikten sonra 30sn kadar sonra demleme suyunu demlikten süzmeniz faydalı olur. Yeşil çay içerisindeki kafein genellikle ilk 30sn içerisinde suya karışır bu suyu atıp yeni demleme suyu eklemeniz kafeini uzaklaştırmanıza yardım eder.

Yeşil çayın içerisinde bulunan amino asitler ve şeker 60 derecede açığa çıkar. Burukluk veren taninler ise 80 derecelerde. İçimi kolay, hafif şekerli yeşil çay için 60 derecelik bir su yeterli gelecektir.

Şeker demişken yeşil çay içerken yapılan hatalardan biriside çaya şeker, tatlandırıcı veya bal karıştırmak. Bu tür eklemeler de çayın özelliğini tamamen bozar türden.

Herkese “gerçek yeşil çay” keyifli bir haftasonu.

portakallı yeşil çay

Paylaş

11 yorum

  1. Orhan

    merhaba, bilgiler icin tesekkurler. toprak demligi nerden temin edebiliriz? tavsiye edebileceginiz bir yer var mi acaba?

  2. İyi bir toprak demlik edinmenin en iyi yolu şimdilik yurtdışı kaynaklı online alışveriş. Ben yerli piyasada henüz rastlamadım.
    amazon-uk pratik ve iyi bir sipariş kaynağı. “clay teapots” olarak amazon-uk de 7-8 çeşit var. Bu portalda Kitchen&Home bölümünden clay teapots u arayın. Kaliteleri fiyatlari ile doğru orantılı artıyor. Sipariş sonrası toprak demliğiniz bir hafta içerisinde elinizde.

  3. atomkarınca

    iyi bir yeşil çay demi ve içimi için su sıcaklık derecesi çok önemlidir. kaynamış su ile (100 derece) yeşil çay demlediğinizde çay haşlanıyor daha kahverengimsi renk alıyor ve tabiiki acı oluyor. doğru sıcaklık 70-80 derece arasında olması gerektiği söyleniyor- iyi bilginin olduğu bu sitenin yazdığı 60 derece bence çok düşük sıcaklık- suyu direk yeşil çayın üzerine değil ters işlemi yapın. türkiyede yeşil çay satan firmaların çoğu ne yazıkki paketledikleri yeşil çayın menşeiini yazmıyor. yeşil çaymı yeşil çay satıyor. bir firmayı aradım menşeiini sordum bazen bulgaristan bazen çin demesin ! ya bulgaristanın yeşil çayını içmek istemiyorsam-çin ve japon tercih ettiğimden- son zamanlardaki çay paketlerinde yeşil çayın nasıl demleneceği yazmaya başladıki bu iyi. yazdıkları klasik ve bizimde uyguladığımız. dercemiz olmadığı ve derce ayarlı ısıtıcıların olmadığı zamanlarda kolay bir çözüm. kaynayan suyu bardağa boşaltım birkaç dakika beklemek. son olarak çayın hiçbir çeşidi şeker ilave edilmez ister siyah ister beyaz yada yeşil. gerçek çay aroması sade şekersiz çay ile alınır. şerbet sevenler ise devam edebilir.

  4. Faydalı yorumlarınız için teşekkürler. Yeşil çay kültürünün gelişmesine yardım edecek.

  5. volkan

    ben de yazlari bazen yesil cay demleyip sisede buzdolabinda sogutup sonra icine blenderda pure yaptigim seftaliyi ve bir kac limon suyunu ve biraz bali eklerim baligin yaninda super oluyor limonata gibi
    celik caydanliklarin isi kaybetmesi mumkun ama celik olmalarinin bence bi zarari yok cunki o malzemeler suya bir madde birakmiyor gidaya uygun celik yani toprak belki biraz mistik

  6. Meyve püreli soğuk yeşil çay tarifi için teşekkürler. Bu yaz ilk fırsatta denemek üzere.
    Çelik demlikler gıda güvenliği açısından çay ile etkileşime girmediği için son derece güvenli ama çayın aromasını maksimize etmede porselen ve diğer bilinen dokuların daha gerisinde.
    Aroma oluşumunda ısı yayılımı ve mikro gözeneklerin etken olduğu biliniyor.
    Çay demlerken toprak ve demir demliklerin gözenekli dokuları çay ile dış ortam arasında mikro hava kanalcıkları oluşturarak lezzet oluşumunu maksimize ediyor.
    Bir de mikro pürüzlü dokuda zamanla biriken taninlerin aromayı dahada zenginleştirdiği söylenir. Uzakdoğuda toprak ve demir demlikleri kullanıldıkça makbul ve değerli yapan özellik de budur.

  7. kafeinci dedi ki

    Bayağı kapsamlı bir yazı. En çok işi bozan bir aylık gibi kısa sürelerde yeşil çayın hemen tüketilmesi gerektiği, bu çok zor, bitkisel ürün satan gelişmiş mağazalarda bile bu tür bir anlayış olmadığı gibi, toplandıktan sonra ne kadar bekledi bilemeyiz. Ayrıca karadeniz yeşil çayları hakkındaki araştırmalar nedir?

  8. Merhaba,
    Bu kadar yararlı bilgiler için çok teşekkürler.
    Sadece demlenilecek yeşil çay miktarı ne kadar olacak, öğrenmek istiyorum.

  9. Halil

    Iyi günler bilgilerinizi okudum, çokta verimli… Çaykurun tomurcuk,organik…vs tarzlarda paketli demleme çay ürünleri var bunlarda içerdiği vitamin ve minareller açısından Çin ve Japonya’da üretilenlerden farkı varmı?

  10. Yeni yerli üretim yeşil çayların bence de rekabet gücü çok iyi. Çaykur organik zümrüt yeşil çay aroma özellikleri yönünden şaşırtıcı derecede iyi.
    Antioksidan ve diğer aktif maddeler açısından farklara gelince; yetiştiği toprak ve iklim farklılıkları bileşen farklarını da beraberinde getirecektir ama birebir kıyaslama bilgileri maalesef mevcut değil.

  11. Halil

    Bilgiler için teşekkürler…Bir sorumda demleme ile ilgili olacak;sizin önerdiğiniz demleme usulü ile kafkas usulü demleme arasında farklılıklar var tabi, ama kafkas usulü demleme şeklini nasıl değerlendirirsiniz?( eger bilgi sahibi iseniz…)

Yorumlar